Audyt energetyczny to dokument, który budzi wiele pytań, zwłaszcza w kontekście jego obowiązkowości. W mojej praktyce często spotykam się z pytaniami, czy każdy właściciel budynku musi go wykonać. Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ obowiązek ten dotyczy przede wszystkim dużych przedsiębiorstw, które muszą przeprowadzać go cyklicznie co 4 lata, pod rygorem wysokich kar finansowych. Jednakże, dla właścicieli domów jednorodzinnych, wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych, audyt energetyczny, choć zazwyczaj nieobowiązkowy z mocy prawa, staje się kluczowym narzędziem do uzyskania atrakcyjnego dofinansowania na termomodernizację, np. w programie "Czyste Powietrze" czy w przypadku premii remontowej z BGK. Jest to szczegółowa ekspertyza, która wykracza poza zakres standardowego świadectwa energetycznego, wskazując konkretne i opłacalne rozwiązania modernizacyjne.
Audyt energetyczny jest obowiązkowy dla dużych firm, ale kluczowy dla dotacji na termomodernizację budynków.
- Audyt energetyczny jest bezwzględnie obowiązkowy dla dużych przedsiębiorstw, które muszą go wykonywać cyklicznie co 4 lata.
- Brak obowiązkowego audytu energetycznego dla dużych firm grozi karą finansową do 5% rocznego przychodu.
- Dla właścicieli domów jednorodzinnych audyt nie jest obowiązkowy, ale jest niezbędny do uzyskania najwyższego poziomu dofinansowania w programie "Czyste Powietrze".
- Wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe potrzebują audytu remontowego jako podstawy do ubiegania się o premię remontową z BGK.
- Audyt energetyczny to szczegółowa ekspertyza wskazująca opłacalne rozwiązania modernizacyjne, różniąca się od świadectwa charakterystyki energetycznej, które jest "paszportem" budynku.
- Od 2026 roku planowane są zmiany w progach zużycia energii dla firm objętych obowiązkiem audytu, a także wprowadzenie klas energetycznych w ogłoszeniach sprzedaży i najmu.
Audyt energetyczny i świadectwo charakterystyki energetycznej: zrozum kluczowe różnice
Zanim zagłębimy się w szczegóły obowiązków, warto wyjaśnić często mylone pojęcia: świadectwo charakterystyki energetycznej i audyt energetyczny. Świadectwo charakterystyki energetycznej to dokument, który określa klasę energetyczną budynku lub lokalu oraz jego zapotrzebowanie na energię. Jest ono obowiązkowe przy sprzedaży lub wynajmie nieruchomości i służy jako swego rodzaju "paszport" energetyczny budynku, informując potencjalnego nabywcę lub najemcę o przewidywanych kosztach eksploatacji. Co ważne, od 2026 roku planowane jest wprowadzenie obowiązku umieszczania klas energetycznych (od A+ do G) w ogłoszeniach sprzedaży i najmu, co jeszcze bardziej podkreśli jego znaczenie.
Z kolei audyt energetyczny to znacznie szersza i bardziej szczegółowa ekspertyza. Nie ogranicza się on jedynie do diagnozy aktualnego zużycia energii, ale przede wszystkim wskazuje konkretne, opłacalne rozwiązania modernizacyjne. W ramach audytu analizuje się różne warianty usprawnień, takie jak ocieplenie ścian, wymiana okien, modernizacja systemu grzewczego czy instalacja odnawialnych źródeł energii. Kluczowe jest to, że audyt przedstawia szczegółową analizę kosztów poszczególnych inwestycji oraz potencjalnych oszczędności, a także szacuje czas zwrotu nakładów. Jest to zatem kompleksowy dokument techniczny, który stanowi podstawę do podjęcia świadomych decyzji o termomodernizacji.Aby lepiej zrozumieć różnice między tymi dwoma dokumentami, przygotowałam poniższe zestawienie:
| Cecha | Świadectwo charakterystyki energetycznej | Audyt energetyczny |
|---|---|---|
| Cel | Informacja o zapotrzebowaniu na energię, obowiązkowe przy sprzedaży/wynajmie. | Wskazanie opłacalnych rozwiązań termomodernizacyjnych, podstawa do dofinansowań. |
| Zakres | Określenie klasy energetycznej, wskaźników EP, EK, EU. | Szczegółowa analiza stanu obecnego, warianty modernizacji, koszty, oszczędności, zwrot inwestycji. |
| Obowiązek prawny | Obowiązkowe przy sprzedaży lub wynajmie budynku/lokalu. | Obowiązkowe dla dużych przedsiębiorstw, w innych przypadkach często wymóg dofinansowania. |
| Charakter | "Paszport" energetyczny, etykieta budynku. | Dokument techniczny, plan działania. |
| Kto wykonuje | Osoba z uprawnieniami do sporządzania świadectw. | Audytor energetyczny z odpowiednimi kwalifikacjami. |
Obowiązkowy audyt energetyczny: Kto musi go wykonać?
Kluczowym pytaniem, na które odpowiadam najczęściej, jest to, dla kogo audyt energetyczny jest bezwzględnie obowiązkowy. Zgodnie z Ustawą o efektywności energetycznej, obowiązek ten dotyczy "dużych przedsiębiorców" w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. To właśnie te podmioty muszą regularnie poddawać się szczegółowej analizie zużycia energii w swoich obiektach i procesach.
Obowiązek ten ma charakter cykliczny. Duże przedsiębiorstwa muszą przeprowadzać audyt energetyczny co 4 lata. Jest to mechanizm mający na celu stałe monitorowanie i dążenie do poprawy efektywności energetycznej w sektorze przemysłowym i usługowym, co przekłada się na realne oszczędności i redukcję emisji.
Warto również zwrócić uwagę na nadchodzące zmiany. Wdrażanie dyrektywy unijnej w sprawie efektywności energetycznej (EED) wprowadzi nowe progi, które rozszerzą obowiązek audytu. Od października 2026 roku obowiązek ten będzie dotyczył firm zużywających średnio ponad 2778 MWh (10 TJ) energii rocznie. To istotna zmiana, która sprawi, że więcej przedsiębiorstw będzie musiało zmierzyć się z koniecznością przeprowadzenia audytu.
Przeczytaj również: Poziom zero budynku: Poradnik, jak uniknąć kosztownych błędów
Brak audytu energetycznego: Jakie kary grożą firmom?
Egzekwowaniem przepisów dotyczących obowiązkowych audytów energetycznych zajmuje się Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE). To właśnie URE jest organem uprawnionym do kontroli i nakładania sankcji na przedsiębiorców, którzy nie wywiązują się z tego obowiązku.
Konsekwencje braku obowiązkowego audytu energetycznego mogą być bardzo dotkliwe. Przedsiębiorcom, którzy nie przeprowadzą audytu w wymaganym terminie, grożą kary finansowe. Ich wysokość może sięgnąć do 5% przychodu przedsiębiorcy osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. Jak widać, są to kwoty, które mogą znacząco obciążyć budżet firmy, dlatego tak ważne jest przestrzeganie przepisów.
Audyt energetyczny w domu jednorodzinnym: Kiedy jest potrzebny?
Dla właścicieli istniejących domów jednorodzinnych audyt energetyczny zasadniczo nie jest obowiązkowy. Przepisy nie nakładają na nich prawnego wymogu jego wykonania, chyba że planują sprzedaż lub wynajem wtedy potrzebne jest świadectwo charakterystyki energetycznej, ale nie audyt.
Sytuacja zmienia się jednak diametralnie, gdy właściciel domu jednorodzinnego planuje termomodernizację i chce skorzystać z dostępnych programów dofinansowania. Przykładem jest program "Czyste Powietrze", gdzie audyt energetyczny staje się obowiązkowym elementem dla wnioskodawców ubiegających się o najwyższy poziom dofinansowania. Jest on podstawą do określenia zakresu prac niezbędnych do osiągnięcia określonych wskaźników energetycznych i warunkiem uzyskania dotacji na kompleksową termomodernizację. Co więcej, koszt audytu jest w tym programie kosztem kwalifikowanym i podlega refundacji, co jest znaczącą zachętą.Podobnie jest w przypadku innych form wsparcia. Audyt energetyczny jest niezbędny przy ubieganiu się o różnego rodzaju premie i dofinansowania na termomodernizację, w tym premię termomodernizacyjną z Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK). Stanowi on podstawę do oceny efektywności planowanych inwestycji i jest kluczowy do wykazania, że projekt spełnia kryteria oszczędności energii.
Nawet jeśli audyt energetyczny nie jest prawnie wymagany, zawsze rekomenduję jego wykonanie przed rozpoczęciem poważnych prac termomodernizacyjnych. Dlaczego? Ponieważ pozwala on na identyfikację potencjalnych oszczędności, optymalne zaplanowanie modernizacji i uniknięcie kosztownych błędów. Dzięki niemu dowiemy się, które elementy budynku wymagają największej uwagi, jakie technologie przyniosą największe korzyści i w jakiej kolejności najlepiej przeprowadzić prace. To inwestycja, która zwraca się w postaci niższych rachunków za energię i zwiększonego komfortu użytkowania budynku.
Wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe: audyt energetyczny fundamentem modernizacji
Dla wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych audyt energetyczny, często nazywany w tym kontekście audytem remontowym, jest dokumentem o fundamentalnym znaczeniu. Stanowi on podstawę do uzyskania premii remontowej z Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK). Bez tego szczegółowego opracowania, które wykazuje potencjał oszczędności energii i zasadność planowanych inwestycji, ubieganie się o wsparcie finansowe na termomodernizację jest praktycznie niemożliwe.
Audyt energetyczny pomaga wspólnotom i spółdzielniom mieszkaniowym w strategicznym planowaniu inwestycji termomodernizacyjnych na kilku płaszczyznach:
- Optymalizacja kosztów: Audyt precyzyjnie wskazuje, które elementy budynku (np. ściany, dach, okna, system grzewczy) są najbardziej energochłonne i gdzie inwestycje przyniosą największe oszczędności. Pozwala to uniknąć niepotrzebnych wydatków na mniej efektywne rozwiązania.
- Zwiększenie komfortu mieszkańców: Poprawa efektywności energetycznej przekłada się na stabilniejszą temperaturę w lokalach, eliminację problemów z wilgocią i pleśnią, a w konsekwencji na wyższy komfort życia.
- Obniżanie kosztów utrzymania: Dzięki audytowi i wynikającej z niego termomodernizacji, wspólnoty i spółdzielnie mogą znacząco obniżyć rachunki za ogrzewanie i ciepłą wodę w częściach wspólnych, co korzystnie wpływa na finanse wszystkich mieszkańców.
- Podstawa do negocjacji: Posiadanie rzetelnego audytu wzmacnia pozycję wspólnoty/spółdzielni w rozmowach z wykonawcami, umożliwiając lepsze oszacowanie zakresu prac i kontrolę nad ich jakością.
Audyt energetyczny: Sprawdź, czy musisz go wykonać
Podsumowując, aby ułatwić Państwu ocenę własnej sytuacji, przygotowałam krótkie listy kontrolne.
Dla przedsiębiorców:
- Czy Twoja firma jest klasyfikowana jako "duży przedsiębiorca" w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej? Jeśli tak, audyt jest obowiązkowy.
- Czy minęły 4 lata od ostatniego audytu energetycznego? Jeśli tak, musisz przeprowadzić kolejny.
- Czy Twoja firma zużywa średnio ponad 2778 MWh (10 TJ) energii rocznie? Jeśli tak, pamiętaj, że od października 2026 roku audyt będzie dla Ciebie obowiązkowy.
Dla właścicieli domów jednorodzinnych:
- Czy planujesz sprzedaż lub wynajem nieruchomości? Jeśli tak, potrzebujesz świadectwa charakterystyki energetycznej, ale nie audytu energetycznego.
- Czy ubiegasz się o najwyższy poziom dofinansowania w programie "Czyste Powietrze" na kompleksową termomodernizację? Jeśli tak, audyt energetyczny jest obowiązkowy i jego koszt jest kwalifikowany.
- Czy planujesz dużą termomodernizację i chcesz mieć pewność, że inwestycja będzie opłacalna i efektywna? Jeśli tak, dobrowolny audyt energetyczny pomoże Ci optymalnie zaplanować prace i zidentyfikować największe oszczędności.
